فلسفه ى حرمت نگاه به نامحرم حتى اگر هیچ قصد حرامى در كار نباشد چیست؟

پاسخ:

در باب حرمت نگاه به نامحرم، تأكید اصلى درباره ى نگاه مرد به زن بوده است. هر چند نگاه زن به بدن مرد نامحرم نیز حرام است، ولى تأكید اصلى دین، به دلایل روان شناختى زن و مرد - یعنى این نكته كه زن با مشاهده ى جنس مخالف، به اندازه ى مرد تحریك نمى شود - در باب نگاه مرد به زن است و ظاهرا مقصود سؤال كننده هم بیش تر همین بوده است. در مورد این نگاه ابتدا باید معلوم شود كدام نگاه حرام است تا فلسفه ى حرمتش معلوم شود. مطلب مورد اتفاق بین همه ى فقها این است كه نگاه از روى »تلذذ« و »ریبه« از جانب هر یك از زن و مرد نامحرم به یكدیگر، حرام است. مقصود از تلذذ و ریبه آن است كه در این نوع نگاه كردن، نوعى لذت بردن جنسى وجود داشته باشد كه این امر چه براى بیننده به صورت قطعى معلوم باشد و چه احتمال قوى بدهد كه این نگاه توأم با آن گونه لذت است، برایش حرام است فلسفه ى حرمت آن نیز همان فلسفه ى وجوب پوشش براى زن است؛ یعنى حفظ حریم ها براى محدود كردن روابط جنسى به محدوده ى خانواده و سالم ماندن محیط اجتماع.
در خصوص نگاه كردن بدون قصد تلذذ و ریبه، همه ى فقها نگاه مرد به بدن زن نامحرم را غیر از وجه )صورت( و كفین )دو دست تا مچ(، به طور قطعى حرام دانسته اند، ولى در باب نگاه به صورت و دست ها تا مچ دست، اگر بدون قصد لذت باشد، بین فقها اختلاف نظر وجود دارد كه وارد این بحث نمى شویم. )براى تفصیل این بحث و آراى مختلف، ر. ك: مرتضى مطهرى، مسأله ى حجاب، صص 248 - 251. .
آنچه در این جا مى تواند مورد بحث قرار گیرد، نگاه به بدن نامحرم بدون قصد لذت است و این سؤال به خصوص درباره ى موهاى زنان مطرح مى شود. بسیار دیده مى شود كه مردان مى گویند: ما با دیدن موها چندان تحریك نمى شویم، پس چرا نگاه به موها حرام است؟ آشكار است كه این بحث به طور جدى با بحث پوشش زن گره مى خورد. یعنى شاید عده اى به همین دلیل بگویند كه چرا پوشاندن موها واجب شده است. در پاسخ باید گفت:
اولا مسلم است كه نگاه كردن به اندام هاى جنس مخالف، ولو بدون هیچ قصدى از پیش، موجب تحریك غریزه ى جنسى مى شود و بر همین اساس، مقدارى از پوشش را همه ى انسان ها، )البته مقصود ما انسان هایى است كه قبول دارند باید تحریك غریزه ى جنسى به محیط خانواده محدود شود و محیط اجتماع باید از این حیث مصون بماند. هم براى مرد و هم براى زن لازم مى دانند. ثانیا به لحاظ علمى ثابت شده است، بسیارى از امور هستند كه به طور ناخودآگاه بر آدمى تأثیر مى گذارند، یعنى شاید انسان در آن لحظه احساس تأثیر نكند، اما تأثیرش به طور مخفى در عمق وجود آدمى وارد مى شود. به همین دلیل، در علم روان كاوى بسیارى از رفتارهاى آدمى را ناشى از انعكاس این تأثیرها در گذشته مى دانند؛ اگر چه خود شخص متوجه نباشد.
اگر مقدمه ى سوم را مبنى بر این كه: »خداوند بر زوایاى پنهان وجود آدمى آگاه تر از خود آدمى است و وضع قوانین دین بر همین اساس صورت گرفته است«. به دو مطلب فوق ضمیمه كنیم، آن گاه به روشنى در مى یابیم كه نگاه به جاهایى از بدن كه پوشش و حرمت نگاه به آن ها واجب شده است، در روان آدمى تأثیر مى گذارد؛ اگر چه در مورد برخى از آن ها، انسان به خوبى متوجه نباشد.
اما حتى اگر بخواهیم مصداقى تر و عینى تر به مسأله بنگریم، باید اذعان كنیم كه همین موها نقش مهمى در تحریك مردان دارد. اگر شما به آگهى هاى تبلیغاتى غربى كه مخصوصا در محل هایى مثل اینترنت دائما در معرض دید هستند توجه كنید، مى بینید كه همه ى آن ها لزوما از عكس هاى سكسى استفاده نمى كنند. بلكه در بسیارى از موارد، فقط به قیافه ى یك زن با موهاى خاص بسنده مى شود. اگر همین عكس عادى تأثیرات تحریك كننده در مخاطب نمى گذاشت، آنان از این راه استفاده نمى كردند.
در پایان خوب است دانش آموزان را به این نكته ى قرآنى نیز توجه دهیم كه اگر آیات 16 تا 28 سوره ى اعراف را با دقت مطالعه كنیم، در مى یابیم كه وقتى براى شیطان گمراه كردن آدم تصمیم قطعى گرفت، كوشید آن دو را به كارى وا دارد كه لباس هایشان بیفتد و پوشیدگى هاى آن ها آشكار شود. قرآن كریم در آیه ى 26 و 27 همین سوره صریحا به آدمیان عبرت مى دهد كه فلسفه ى اصلى پوشیدن اصلى - نه فقط حفظ بدن از سرما و گرما - بلكه پوشیده بودن محل هایى است كه رؤیت آن ها موجب شرمگین شدن آدمى مى شود و هشدار مى دهد كه مهم ترین عامل خروج شما از بهشت، همین برهنگى است و مبادا شیطان شما را همانند پدر و مادرتان بفریبد و لباس هاى شما را از بدنتان بیرون آورد تا قسمت هاى پوشیده ى بدن شما در معرض دید همگان قرار گیرد؛ چرا كه شیطان از زوایایى وارد مى شود كه شما متوجه آن نیستید )یعنى به تدریج و از امور ظاهرا ساده و كم اهمیت آغاز مى كند( در آیه ى بعد هم نتیجه مى گیرد، كسانى كه از همین نكات كوچك فریب شیطان را مى خورند، كم كم كارشان به جایى مى رسد كه به راحتى نسل به نسل مرتكب فحشا مى شوند و منافاتى بین این كار و خداپرستى احساس نمى كنند!
یا بنى آدم لا یفتننكم الشیطان كما اخرج ابویكم من الجنة ینزع عنهما لباسهما لیریهما سوءاتهما انه یریكم هو و قبیله من حیث لا ترونهم انا جعلنا الشیاطین اولیاء للذین لا یؤمنون؛ و اذا فعلوا فاحشة قالوا وجدنا علیها آبائنا و الله امرنا بها قل ان الله لا یأمر بالفحشاء أتقولون على الله ما لا تعلمون )اعراف 7 / 27 - 28:اى فرزندان آدم، مبادا شیطان فریبتان دهد و آن گونه كه پدر و مادرتان را از بهشت بیرون كرد، در حالى كه جامه شان را بر مى كند تا شرمگاهشان را بدان ها بنمایاند. او و گروهش از جایى كه آن ها را نمى بینید شما را مى بینند. ما شیطان ها را دوست و سرپرست كسانى قرار مى دهیم كه ایمان نمى آورند. و هنگامى كه كار زشت و فحشا مرتكب مى شوند مى گویند پدرانمان را بر این روش یافتیم و خدا ما را بدان فرمان داده است. بگو خداوند به زشتكارى فرمان نمى دهد. آیا بر خدا چیزى مى گویید كه نمى دانید؟. .
پس بیایید توصیه ى خدا را جدى بگیریم و نگذاریم شیطان ما را برهنه كند. به خداوند اعتماد كنیم، و سخن او را بپذیریم، و حدودى را كه او گفته رعایت كنیم تا شیطان نتواند در ما رخنه كند. ان شاء الله تعالى.